Πού συναντάμε αυτές τις ουσίες στην καθημερινότητά μας και ποιες αλλαγές μπορούμε να κάνουμε στο σπίτι και στην περιποίησή μας.

Ίσως έχουμε ακούσει τον όρο «ενδοκρινικοί διαταράκτες» σε μια συζήτηση για τα καλλυντικά, σε ένα άρθρο για τις πλαστικές συσκευασίες ή σε κάποια ανάρτηση στα social media. Ακούγεται αρκετά επιστημονικός, αφορά όμως σε πράγματα που χρησιμοποιούμε καθημερινά, κυρίως σε καλλυντικά και προϊόντα φροντίδας προσώπου, σώματος και μαλλιών.

Τι ακριβώς είναι αυτές οι ουσίες; Γιατί απασχολούν τους ειδικούς συγκεκριμένα για την περίοδο της εγκυμοσύνης; Και τι μπορούμε να αλλάξουμε στις συνήθειές μας ώστε να είμαστε ασφαλείς κατά την εγκυμοσύνη εμείς και το μωρό που κυοφορούμε;

Τι είναι οι ενδοκρινικοί διαταράκτες;

Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες είναι χημικές ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του ορμονικού συστήματος και να προκαλέσουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία μας.

Οι ορμόνες λειτουργούν ως «αγγελιοφόροι» του οργανισμού μας. Μεταφέρουν σήματα που συμμετέχουν στην ανάπτυξη, στον μεταβολισμό, στην αναπαραγωγή και σε πολλές ακόμη λειτουργίες. Ορισμένες ουσίες, όπως οι ενδοκρινικοί διαταράκτες, μπορούν να μιμηθούν τη δράση τους, να την εμποδίσουν ή να επηρεάσουν την παραγωγή και τη λειτουργία τους. Στην εγκυμοσύνη, τα ορμονικά σήματα έχουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του μωρού μας. Γι’ αυτό η έκθεση σε ουσίες που μπορούν να παρέμβουν σε αυτά μελετάται ιδιαίτερα.

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει σταδιακά τους κανόνες για τις χημικές ουσίες που επηρεάζουν το ορμονικό σύστημα, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία των εγκύων, των εμβρύων, των παιδιών και των εφήβων. Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες παραμένουν στο επίκεντρο των ελέγχων και της επιστημονικής αξιολόγησης, καθώς προχωρά η συζήτηση για την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα χημικά προϊόντα.

Γιατί μας απασχολούν περισσότερο στην εγκυμοσύνη;

Η εγκυμοσύνη και τα πρώτα χρόνια της ζωής αποτελούν ευαίσθητες περιόδους ανάπτυξης. Οι επιστήμονες εξετάζουν τόσο την ποσότητα μιας ουσίας στην οποία εκτιθέμεθα όσο και τη χρονική στιγμή της έκθεσης. Για ορισμένους ενδοκρινικούς διαταράκτες, ακόμη και χαμηλές δόσεις μπορεί να έχουν σημασία.

Πώς μπορούν ορισμένες χημικές ουσίες να επηρεάσουν το αγέννητο μωρό; Αυτή τη στιγμή, οι ερευνητές έχουν εξετάσει συσχετίσεις συγκεκριμένων ουσιών με:

• Το βάρος γέννησης και την ανάπτυξη του εμβρύου, καθώς και τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού.
• Μεταβολές στη λειτουργία του θυρεοειδούς και τον μεταβολισμό, που μπορεί να επηρεάζουν την ανάπτυξη.
• Πιθανές επιπτώσεις στη νευροανάπτυξη και την αναπαραγωγική υγεία, οι οποίες ενδέχεται να εμφανιστούν αργότερα στη ζωή.

Τα ευρήματα διαφέρουν ανάλογα με την ουσία και τη μελέτη. Μια συσχέτιση δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ένα συγκεκριμένο προϊόν προκάλεσε βλάβη, ούτε επιτρέπει να προβλέψουμε τι θα συμβεί σε μια εγκυμοσύνη.

Το ενδιαφέρον των ειδικών αφορά και την επαναλαμβανόμενη έκθεση από πολλές διαφορετικές πηγές – άλλος ένας λόγος να γνωρίζουμε περισσότερα ώστε να κάνουμε καλύτερες επιλογές.

Πού συναντάμε αυτές τις ουσίες στην καθημερινότητά μας;

Οι πιθανές πηγές χημικών ουσιών που κατατάσσονται στους ενδοκρινικούς διαταράκτες είναι περισσότερες από όσες ίσως φανταζόμαστε:

• Σε ορισμένα πλαστικά και υλικά συσκευασίας. Ουσίες όπως οι φθαλικές ενώσεις και η δισφαινόλη Α (BPA) έχουν χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικά πλαστικά και υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.
• Σε ορισμένα προϊόντα προσωπικής φροντίδας. Κρέμες, αρώματα και άλλα καλλυντικά για ενήλικες ή ακόμη και για μωρά μπορεί να περιέχουν συστατικά που εξετάζονται για πιθανή ενδοκρινική δράση, όπως συγκεκριμένες παραβένες και φθαλικές ενώσεις.
• Σε ορισμένα φυτοφάρμακα, μέσω επαγγελματικής έκθεσης, του περιβάλλοντος ή υπολειμμάτων στα τρόφιμα.
• Σε προϊόντα με επεξεργασίες που απωθούν το νερό, το λίπος ή τους λεκέδες. Ορισμένα περιέχουν PFAS, μια μεγάλη οικογένεια ουσιών, πολλές από τις οποίες παραμένουν για μεγάλο διάστημα στο περιβάλλον. Τα προϊόντα αυτά είναι κυρίως αντικολλητικά σκεύη, αδιάβροχα ρούχα και συσκευασίες τροφίμων.

Η έκθεση μπορεί να γίνει μέσω της τροφής, του νερού, του αέρα και του δέρματος. Ωστόσο, η παρουσία ενός συστατικού ή μιας ένδειξης στην ετικέτα δεν αρκεί για να αξιολογήσουμε τον κίνδυνο. Για παράδειγμα, η λέξη «άρωμα» δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ένα προϊόν περιέχει ενδοκρινικό διαταράκτη.

Τι προσέχουμε ειδικά στα καλλυντικά στην εγκυμοσύνη;

Μια απλή καθημερινή περιποίηση περιλαμβάνει ήπιο καθαρισμό, ενυδάτωση και αντηλιακή προστασία. Η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας προτείνει αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF τουλάχιστον 30 και, για την εγκυμοσύνη, φίλτρα όπως το οξείδιο του ψευδαργύρου και το διοξείδιο του τιτανίου, ώστε να περιορίζεται η πιθανότητα ερεθισμού.

Τα ρετινοειδή, στα οποία ανήκει και η ρετινόλη, πρέπει να αποφεύγονται στην εγκυμοσύνη. Πρόκειται για ξεχωριστή σύσταση ασφάλειας, πέρα από τη συζήτηση για τους ενδοκρινικούς διαταράκτες. Αν χρησιμοποιούμε θεραπεία για ακμή, πανάδες ή άλλη δερματική πάθηση, ελέγχουμε με τον γιατρό μας ποιες προσαρμογές χρειάζονται.

Και για τα πρώτα προϊόντα του μωρού μας;

Για το μπάνιο του μωρού μας επιλέγουμε χλιαρό νερό και ήπιο βρεφικό καθαριστικό και σαμπουάν χωρίς άρωμα. Χρησιμοποιούμε το καθαριστικό κυρίως στα σημεία που έχουν λερωθεί, όπως οι πτυχές του λαιμού και η περιοχή της πάνας, και ξεβγάζουμε καλά.

Η ενυδάτωση προσαρμόζεται στις ανάγκες του δέρματός του. Αν παρουσιάζει ξηρότητα, έκζεμα ή επίμονους ερεθισμούς, ζητάμε καθοδήγηση από τον παιδίατρο. Τα προϊόντα χωρίς άρωμα βοηθούν κυρίως στον περιορισμό των ερεθισμών και των αλλεργικών αντιδράσεων. Η απουσία αρώματος, ωστόσο, δεν αποτελεί πιστοποίηση απουσίας ενδοκρινικών διαταρακτών.

Χρειάζεται να τα αλλάξουμε όλα;

Η πλήρης αποφυγή των ενδοκρινικών διαταρακτών είναι δύσκολη, αφού η έκθεση προέρχεται από πολλές πηγές. Μπορούμε όμως να περιορίσουμε ορισμένες από αυτές με ενημερωμένες επιλογές.

Στην εγκυμοσύνη, ελέγχουμε με τον δερματολόγο μας την καταλληλότητα προϊόντων για την ακμή ή την αντιγήρανση, καθώς ορισμένα συστατικά, όπως η ρετινόλη και τα άλλα ρετινοειδή, πρέπει να αποφεύγονται.

Για τη δική μας φροντίδα και για το μωρό μας, επιλέγουμε προϊόντα από αξιόπιστα σημεία πώλησης, διαβάζουμε τη λίστα των συστατικών και ακολουθούμε τις οδηγίες χρήσης. Για το βρεφικό δέρμα προτιμάμε ήπια καθαριστικά και, όταν χρειάζεται, ενυδατικά κατάλληλα για την ηλικία του, χωρίς πρόσθετο άρωμα, ώστε να περιορίζουμε την πιθανότητα ερεθισμού.

Και για τα ρούχα του μωρού μας αλλά και τα δικά μας, αφού είναι κατάλληλα για όλη την οικογένεια, εμπιστευόμαστε τα προϊόντα της Εύρηκα που είναι υποαλλεργικά και δερματολογικά ελεγμένα.

Το υγρό απορρυπαντικό Εύρηκα Baby έχει 100% πράσινο σαπούνι και εκχύλισμα βιολογικού χαμομηλιού ενώ το αντίστοιχο μαλακτικό >94% φυσικά συστατικά χωρίς να περιέχει μικροπλαστικά, χρωστικές και σιλικόνες. Το υγρό απορρυπαντικό και μαλακτικό Εύρηκα Newborn έχουν και αυτά >94% φυσικά συστατικά και είναι ιδανικά από την 1η μέρα του βρέφους.